Als je naar de kalender kijkt (in dit voorbeeld het jaar 2009), stel je inderdaad vast dat vanaf 17 december de dagen ’s avonds al beginnen te lengen. Pas op 4 januari begint de zon ’s ochtends vroeger op te komen. Wat is er aan de hand?

         datum              opkomst       ondergang

01 12 2009     08:23           16:40 02 12 2009     08:24           16:40 03 12 2009     08:25           16:39 04 12 2009     08:27           16:39 05 12 2009     08:28           16:38 06 12 2009     08:29           16:38 07 12 2009     08:30           16:38 08 12 2009     08:32           16:37 09 12 2009     08:33           16:37 10 12 2009     08:34           16:37 11 12 2009     08:35           16:37 12 12 2009     08:36           16:37 13 12 2009     08:37           16:37 14 12 2009     08:37           16:37 15 12 2009     08:38           16:37 16 12 2009     08:39           16:37 17 12 2009     08:40           16:38 18 12 2009     08:41           16:38 19 12 2009     08:41           16:38 20 12 2009     08:42           16:39 21 12 2009     08:42           16:39 22 12 2009     08:43           16:40 23 12 2009     08:43           16:40 24 12 2009     08:44           16:41 25 12 2009     08:44           16:41 26 12 2009     08:44           16:42 27 12 2009     08:45           16:43 28 12 2009     08:45           16:44 29 12 2009     08:45           16:45 30 12 2009     08:45           16:46 31 12 2009     08:45           16:47 01 01 2010     08:45           16:48 02 01 2010     08:45           16:49 03 01 2010     08:45           16:50 04 01 2010     08:44           16:51 05 01 2010     08:44           16:52 06 01 2010     08:44           16:53 07 01 2010     08:43           16:54

De aarde draait rond de zon. Die baan is geen cirkel, maar een ellips. In de winter bevindt de aarde zich veel dichter bij de zon dan ’s zomers. Rond 4 januari bevindt de aarde zich op een afstand van ongeveer 147 miljoen km van de zon. Zes maanden later, rond 5 juli, is de aarde het verst verwijderd van de zon, op een afstand van 152 miljoen km van de zon.

Daardoor zal de aarde ’s winters ook wat sneller rond de zon draaien. Dat is een toepassing van de tweede wet van Kepler.

De draaiing van de aarde rond zijn as is constant. En dus zien we de zon begin januari meer achterlopen ten opzichte van de sterren dan begin juli.


Ook de helling van de aardas ten opzichte van de baan om de zon beïnvloedt de lengte van de zonnedag.


Het gevolg is dat de zon bij het begin de astronomische winter dagelijks iets later door het zuiden gaat, ongeveer een halve minuut per dag. En dat is precies wat we ’s ochtends en ’s avonds ook merken. Het tijdstip van zonsopgang komt iets later, het tijdstip van zonsondergang evenzeer.


Samengevat: bij het begin van de astronomische winter (rond 21 december) hebben we wel degelijk de kortste dag van het jaar. Maar dat verschil is niet symmetrisch verdeeld over de zonsopgang en de zonsondergang, omdat de aarde eind december dicht bij de zon staat en omdat de aardas schuin staat ten opzichte van de baan rond de zon.


Meer informatie over de tijdvereffening vind je hier.

Nog andere vragen?