Be´nvloedt de zonneaktiviteit het klimaat op aarde?
De zon is de motor van het weer en het klimaat. Zonder zonnestraling vriezen we hier binnen de kortste keren allemaal dood bij temperaturen rond het absolute nulpunt, nl. -273 graden Celsius.


Gelukkig voor ons is de zonnestraling tamelijk constant in de tijd, anders had het leven op aarde zich nooit kunnen ontwikkelen. Toch stellen we vast dat de hoeveelheid energie die we van de zon ontvangen, niet helemaal constant is. De zon heeft een activiteitscyclus van gemiddeld elf jaar. Om de elf jaar zijn er veel zonnevlekken op het zonneoppervlak, grote magnetische stormen die heel veel electrisch geladen deeltjes de ruimte in sturen (film).


Tijdens een zonnevlekkenmaximum is de zon gemiddeld gesproken ongeveer 0,1 procent helderder dan tijdens een minimum. Dat kan weinig lijken, maar voor de aarde is het belangrijk. Op de grafiek zie je dat de zonneactiviteit tussen 1645 en 1715 bijna helemaal is verdwenen: het Maunder-minimum. In die periode kende het klimaat op aarde een kleine temperatuurdip, de zogenaamde kleine ijstijd.


Wetenschappers proberen om het volgende zonnevlekkenmaximum zo goed mogelijk te voorspellen. Wanneer valt het maximum? Hoe sterk zal het zijn? De voorspellingen die ze maakten in 2007 bleken helemaal niet te kloppen. In 2008 en 2009 waren er tijdens het zonnevlekkenminimum maandenlang totaal geen vlekken zichtbaar. In 2009 stelden de geleerden hun uitspraken bij. In 2014 en 2015 was de zonneaktiviteit opnieuw maximaal (zie hier) maar het bleef aan de lage kant. Men sprak over een miniMax.



Is dit het begin van een nieuw Maunder-minimum? Niemand die het weet. Uit studies van boomringen en ijskernen weten we wel dat de zon gedurende ÚÚn zevende van de tijd in een periode met minimale activiteit verkeert. Het Maunder-minimum is dus zeker geen alleenstaand geval.


Een weinig aktieve zon heeft gevolgen voor de aarde, bijvoorbeeld weinig poollicht en minder stralingsgevaar voor astronauten. Maar ook tijdens lange perioden van relatief lage zonneaktiviteit kan ÚÚn enkele gigantische zonnevlek voor problemen zorgen. Dat was het geval in 1859 (het zgn. "Carrington event"). De zonnestorm die toen opstak, zorgde voor branden in telegraafkantoren en uiterst hevig poollicht.


Het filmpje hiernaast toont de zonnestorm (CME) van 6 juli 2011, zoals waargenomen door de zonnesatelliet SDO.


Als een "Carrington event" zich nu zou voordoen, zijn de gevolgen niet te overzien. Onze maatschappij bulkt nu van de hypergevoelige electronica. Een forse zonnestorm zou bijvoorbeeld GSM-verkeer doen uitvallen, satellieten uit koers brengen, het elektriciteitsnet en de GPS-navigatie verstoren en het luchtverkeer grondig in de war sturen. Het financiŰle kostenplaatje zou veel, veel groter zijn dan dat van orkaan Katrina in 2005.


Precies daarom houden astronomen zich bezig met het voorspellen van het ruimteweer. Als we tijdig een grote zonnestorm kunnen aankondigen, kan dat veel problemen voorkomen.


Wist je trouwens dat de inzittenden van een vliegtuig dat over de noordpool of de zuidpool vliegt, gemiddeld een stralingsdosis ontvangen die gelijk is aan twee r÷ntgen-opnames van de longen? En dat tijdens een zonnestorm de stralingsdosis tien tot honderd maal hoger kan liggen (bron NASA)?




Nog andere vragen?

Statistieken:
Online: 25
Vandaag: 988
Laatste week: 13.246
Pagina's: 24.891.697
sinds 15 aug 2010