Kan de aarde getroffen worden door een groot rotsblok uit de ruimte?

Vroeger was het simpel. De zon in het midden, daarrond acht planeten (sorry Pluto) en dat was het.


Alles veranderde vanaf 1 januari 1801. Toen werd Ceres ontdekt, een groot rotsblok van zo'n 1.000 kilometer, dat in een baan tussen Mars en Jupiter rond de zon draaide. Na Ceres volgden Pallas, Juno en Vesta. Astronomen gingen zich specialiseren in het ontdekken van kleine planeten, de zgn. planeto´den ("asteroids" in het Engels).


Ook op de Koninklijke Sterrenwacht van Ukkel zijn er veel planeto´den ontdekt. EÚn van de meest succesvolle planeto´denjagers is de Belg Eric Elst: hij heeft meer dan drieduizend kleine planeten ontdekt.


Ondertussen zijn er nieuwe waarnemingsmethoden ontwikkeld om planeto´den te op te sporen. De teller staat nu (oktober 2017) al op iets meer dan 745.000 planeto´den. De kleinste hebben diameter van maar enkele meter.


De meeste van die planeto´den zitten "veilig" tussen de banen van Mars en Jupiter. Maar er zijn deugnieten die dichterbij komen en zelfs de baan van de aarde kunnen kruisen. En dat is niet zonder gevaar.


Er wordt aangenomen dat zo'n 65 miljoen geleden de inslag van een planeto´de met een diameter van 10 km het einde betekende voor de dinosaurussen. In de recente geschiedenis is er de inslag van een 50 meter grote planeto´de op 30 juni 1908 in Tunguska, SiberiŰ. Het rotsblok spatte uiteen in de hogere atmosfeerlagen maar in een oppervlakte van zo'n 2.000 km▓ gingen toch alle bomen tegen de grond.


Op 15 februari 2013 ontplofte een meteoriet met een diameter van ongeveer 20 meter en een gewicht van 10.000 ton boven de Russische Oeral. Er raakten meer dan 1000 mensen gewond.




Redenen genoeg dus om een internationaal waarnemingsprogramma op poten te zetten om alle potentiŰle killers tijdig in kaart te brengen. We weten nu dat er ongeveer 4.700 (▒ 1.500) PHAs zijn.


De afkorting PHA staat voor "Potentially Hazardous Asteroid" - een mogelijk gevaarlijke planeto´de. Het zijn planeto´den met een diameter van 100 meter of meer die de baan van de aarde kruisen en ons dus kunnen bedreigen. Daarvan hebben we er nu 20 Ó 30 procent ontdekt. Er is dus nog werk aan de winkel.


Bijna op bezoek

Er zijn (gelukkig) een heleboel planeto´den die dichtbij komen maar die geen bedreiging voor de aarde vormen.


Op 15 februari 2013 om 20.25 uur zoefde 2012DA14 langs de aarde. Kortste afstand was 28.500 kilometer, dichterbij dan de Meteosat-weersatellieten. 2012DA14 had een geschatte diameter van 50 meter.


Op 12 oktober 2017 passeerde 2012TC4 op 44.000 kilometer boven Antarctica. Hier vind je een lijst van planeto´den die "vlakbij" de aarde zijn gepasseerd. Het gebeurt dus wel vaker...


In het verleden hebben spionagesatellieten herhaaldelijk heldere lichtflitsen gedetecteerd die werden gelinkt aan inslagen van rotsblokken uit de ruimte.


Astronomen hebben al ÚÚn keer een inslag vooraf aangekondigd. 2008TC3 werd ontdekt op 6 februari 2008. Onmiddellijk was duidelijk dat het rotsblok (2 tot 5 meter diameter) zou inslaan. Het object ontplofte 20 uur later in de atmosfeer op een hoogte van 37 km boven Soedan. Ongeveer 600 fragmenten werden later teruggevonden in de woestijn.


Om het gevaar van een mogelijke inslag te duiden, hebben astronomen de Torinoschaal ontwikkeld.


Wanneer een nieuwe PHA ("Potentially Hazardous Asteroid") wordt ontdekt, gebeurt het dat het object op de Torinoschaal de waarde 1 scoort. Dat komt omdat de baan de eerste paar dagen niet erg nauwkeurig is (te weinig waarnemingen). In eerste instantie blijkt de aarde dan mogelijk in de vuurlijn te liggen.


Maar naarmate er meer waarnemingen gebeuren en we de baan van de PHA kunnen verfijnen, blijkt de aarde net te ontsnappen. Voorlopig toch.


Wat brengt de toekomst?

Wetenschappers nemen aan dat een object met een diameter van 5 tot 10 meter gemiddeld ÚÚn keer per jaar inslaat. De energie die daarbij vrijkomt, is vergelijkbaar met die van de atoombom van Hiroshima. Meestal gebeurt dat hoog in de atmosfeer.


Eentje van 50 tot 100 meter botst op aarde gemiddeld om de tweeduizend jaar. Een PHA van een kilometer slaat in om het miljoen jaar. De kracht van de explosie is afhankelijk van de snelheid, de inslaghoek en het materiaal van de PHA. Een planeto´de die bestaat uit ijs zal makkelijk uiteenspatten in de hogere atmosfeer. Eentje van steen en zeker een PHA van metaal bereiken makkelijker het aardoppervlak en kunnen dus grotere schade veroorzaken.


Het is dus niet de vraag of er ooit zo'n killer planeto´de zal inslaan - het is de vraag wanneer.


Voorlopig zitten we nog veilig. Op 13 april 2029 zal de planeto´de Apophis passeren op een afstand van 31.300 kilometer. 2011 AG5 zal op 5 februari 2040 op veilige afstand langskomen. Een lijst die voortdurend wordt bijgewerkt, vind je hier.


Maar we hebben nog lang niet alles in kaart gebracht. We kunnen enkel hopen dat dat snel gebeurt. En dat we bij de ontdekking van een killer PHA nog voldoende tijd hebben om te reageren.


Wat kunnen we doen?

We moeten hopen dat we jaren tot tientallen jaren vooraf zullen weten wanneer er een echt gevaarlijke impact dreigt. En dan kunnen we maatregelen nemen.


In pure Bruce Willis stijl (Armegeddon) naar de PHA trekken en enkele atoombommen droppen, lijkt me geen goed idee. Er zijn betere alternatieven. Als we ÚÚn kant van een PHA (Potentially Hazardous Asteroid) wit kunnen verven (bvb. papiersnippers droppen met een sonde die er naartoe vliegt), zorgt de stralingsdruk van de zon er voor dat de PHA geleidelijk in een andere baan wordt gedwongen. Of nog beter, we plaatsen een heel, heel kleine motor op de PHA die gedurende jaren de PHA stilletjes aan doet opschuiven, weg van de aarde.


Maar als we een grote PHA ontdekken die volgens de berekeningen een jaar later al zal inslaan, hebben we weinig keuze. Dan moeten we hopen dat het object bestaat uit ijs en dat het inslaat ergens boven de oceaan of boven een onbewoond gebied.


De miljarden inslagkraters op de maan zijn alvast de stille getuigen van een woelig verleden. Op de maan is er geen dampkring en dus geen erosie. We zien het resultaat van inslagen van allerlei projectielen gedurende enkele miljarden jaren... Er zijn heel, heel veel kraters op de maan.



Nog andere vragen?
Statistieken:
Online: 13
Vandaag: 125
Laatste week: 10.457
Pagina's: 25.258.915
sinds 15 aug 2010