De klimaatopwarming eenvoudig uitgelegd
Wordt het een zonnige dag? Gaat het regenen? Moet ik een warme trui meenemen? We kunnen niet zonder weerberichten. Op vakantie willen we zonnig en warm weer. Of in de winter een dik pak sneeuw voor de skiërs. Fietsers en automobilisten houden niet van regen. Vrieskou zorgt voor hoge energierekeningen. De wind doet de wieken van de turbines draaien en dat levert elektriciteit. Kortom: het weer is voor iedereen superbelangrijk.
Maar de laatste jaren doet het weer soms vreemd. Er zijn meer hittegolven. Soms regent het heel hard en krijgen we overstromingen. Soms ligt alles er kurkdroog bij en moeten we zuinig zijn met water. Wat is er aan de hand?
Het verschil tussen weer en klimaat
“Ach, het weer in België is nu eenmaal heel wispelturig”, hoor je soms zeggen. En dat is inderdaad zo. Soms schijnt de zon. Soms hagelt het, dan weer waait het hard. Je hebt dat vast en zeker zelf al gemerkt. Sommige van jouw verjaardagen zijn letterlijk in het water gevallen. Terwijl op andere verjaardagen het weer superdroog en zacht was.
Het WEER, dat is zoals het is op een bepaald moment. Weermensen proberen het weer te voorspellen. Ze kunnen dat al erg goed voor de volgende dag. Maar een week vooruit zeggen welk weer het wordt, dat is al moeilijker.
Het weer van alle dagen van het jaar wordt verzameld door het K.M.I., het Koninklijk Meteorologisch Instituut in Ukkel. Met al de weercijfers van een heel jaar kan je al veel berekeningen maken. Maar de mensen in Ukkel hebben nog meer cijferhonger. Zij verzamelen alle weercijfers van 30 jaar. Daarvan maken ze een gemiddelde. En dat gemiddelde van 30 jaar... dat is het KLIMAAT.
En zo weten we dat in België de zon jaarlijks gemiddeld zo’n 1600 uur schijnt. De gemiddelde jaartemperatuur bedraagt 11,0 graden. In Ukkel zijn er jaarlijks gemiddeld 39 dagen met vrieskou. We hebben een gematigd zeeklimaat. Het water van de zee speelt voetenverwarmer in de winter. En in de zomer zorgt het koele zeewater voor wat afkoeling.
Het klimaat op hol
Natuurlijk is het ene jaar het andere niet. Een strenge winter zorgt voor een lagere jaartemperatuur. Een erg droge zomer brengt land- en tuinbouw in de problemen. Nu is het zus, dan is het zo. Als we alles bij elkaar optellen, blijft ons klimaat altijd hetzelfde, toch?
Nee.
Heel geleidelijk aan stijgen de temperaturen. Onze winters worden zachter en natter. De lente begint vroeger. Er zijn tegenwoordig veel minder ijsdagen dan pakweg 100 jaar geleden. Het aantal hittegolven wordt groter. Het klimaat verandert.
Nu was het heel, heel lang geleden in onze streken nog veel warmer. En er waren in het verleden ook ijstijden, perioden waarop alles stijf bevroren was. Is het dan niet normaal dat het klimaat verandert? Een warme periode, een koude periode, een warme periode, het gaat dus op en neer. Waarom al die heisa over de huidige klimaatverandering?
Dat heeft alles te maken met de snelheid van de opwarming. Want het gaat enorm snel. De voorbije 150 jaar is het in ons land al meer dan twee graden warmer geworden. Dat is erg veel. Het klimaat slaat op hol. De natuur heeft het er erg moeilijk mee. En dat zorgt voor problemen, grote problemen.
Alles hangt samen
Wij mensen kunnen een extra graadje Celsius wel aan. Op onze Spanjetrip vinden we 30 graden heerlijk zomers, zeker met een verfrissende duik in het zwembad. En in de juiste kledij is de winterpret in de bergen gegarandeerd. Mensen kunnen zich aanpassen aan veranderende omstandigheden.
Voor dieren en planten ligt dat totaal anders. Sommige plantensoorten zijn veel gevoeliger voor veranderende temperaturen. Als het te warm wordt, sterven ze uit. Te veel nattigheid? De plant verzuipt. Een langdurige droogte? Plant verschrompelt.
Dieren komen evenzeer in de problemen. Een voorbeeld. Tegenwoordig komt de lente vroeger dan 100 jaar geleden. Een vroege lente doet de blaadjes aan de bomen sneller ontluiken. Jonge rupsen worden te laat geboren om die smakelijke groene blaadjes op te eten. Vogels komen te laat om de jonge rupsen te verorberen. Resultaat: minder vogels. Vroeger was er veel meer vogelgezang in onze streken.
Op die manier raakt de natuur uit balans. En dat merken we. Veel planten- en diersoorten verdwijnen in snel tempo. De natuur wordt armer, met minder soorten, minder variatie. Er is minder aanbod. De biodiversiteit verkleint.
Is dat belangrijk voor ons mensen? Zeker wel. Wij staan immers niet los van de natuur. Vergelijk het met een kaartenhuisje. Mensen zitten helemaal bovenaan, op de bovenste verdieping. Beneden aan het kaartenhuisje verdwijnen er kaarten. De basis wordt minder stevig. Neem je te veel kaarten weg, dan stort het kaartenhuisje in mekaar.
Natuurlijk kan de natuur wel tegen een stootje. Af en toe een koude periode, dan weer een hittegolf, dat is op zich geen probleem. Maar er zijn grenzen. Als we die grenzen overschrijden, komen we in de problemen. En dan is er geen weg terug. We moeten zorgen dat we niet over die grens gaan. Anders komt er een lawine aan veranderingen op gang. En dat is niet goed, niet voor de planten, niet voor de dieren, niet voor de mens.
Zal de aarde een supersnelle klimaatverandering overleven? Zeker wel. Onze planeet heeft al veel meegemaakt: gruwelijke ijstijden, barre woestijnhitte, tropische warmte. Maar de omstandigheden waren toen helemaal anders. De mens is in de geschiedenis van de aarde pas helemaal op het laatst verschenen. Het klimaat in de tijd van de dinosaurussen hebben wij mensen nooit meegemaakt. We bestonden toen niet.
De oorzaken van de snelle klimaatverandering
OK, het klimaat verandert. En dat gaat razendsnel. Op het eind van deze eeuw kan het in België makkelijk 5 graden warmer zijn dan honderd jaar geleden. Hoe komt dat?
Sommige mensen beweren dat de zon harder is gaan schijnen. Maar astronomen spreken dat resoluut tegen.
Is de baan van de aarde rond de zon veranderd? Dat is inderdaad het geval. Maar die veranderingen gaan erg traag. Een volledige cyclus duurt tienduizenden jaren... het tempo van de huidige klimaatverandering is minstens honderd maal sneller.
Alle wetenschappers zien één grote oorzaak: de mens. Wij hebben planeet aarde grondig veranderd. Bossen zijn verdwenen, rivieren werden rechtgetrokken. Er kwamen grote steden, fabrieken, wegen, machines, auto’s, vliegtuigen. Dat zorgde voor veel luchtvervuiling.
We hebben namelijk heel veel energie nodig voor onze welvaart. Die energie halen we uit kolen. Uit gas. Uit olie. Dat zijn allemaal fossiele brandstoffen. Na de verbranding brengen schoorstenen en uitlaten een heleboel schadelijke gassen in de lucht. Die gassen werken als een broeikas.
Ze houden namelijk de warmte vast. En dat doet de temperatuur pijlsnel stijgen. We spreken over het broeikaseffect.
Sommige gassen blijven honderden jaren hangen in onze dampkring. De opwarming kan dus eeuwen doorgaan. Ook nadat we de fossiele brandstoffen hebben afgezworen. Een beangstigende gedachte.
De gevolgen van de snelle klimaatverandering
Hogere temperaturen zorgen voor meer waterdamp in de lucht. Daardoor kunnen de wolken meer regen bevatten. Dat hebben we de voorbije jaren al gemerkt: de regenbuien worden feller. Er is dus meer gevaar op wateroverlast, op overstromingen. In juli 2021 viel het water in de Ardennen met bakken uit de lucht. Het was een enorme ramp, met in België alleen al 41 doden en miljarden euro’s schade. En heel veel menselijke ellende. Een dergelijke “waterbom” op Vlaanderen zou rampzalige gevolgen hebben.
De opwarming vergroot ook de kans op langdurige droogte. Je zou denken dat er in ons land veel regen valt. Maar dat is in feite niet zo. Zeker niet als je kijkt naar dichtbevolkt Vlaanderen. Per inwoner hebben wij niet veel water ter beschikking. In de zomermaanden moeten we nu al zuinig zijn met drinkwater. De klimaatverandering zal de droogteproblemen enkel verergeren. Nu al zijn er in ons land door grondverzakkingen scheuren in huizen.
Maar de stijgende temperaturen treffen natuurlijk ook andere landen en andere continenten. Daardoor dreigen wereldwijd oogsten te mislukken. Fellere stormen zullen duizenden doden maken. Bosbranden bedreigen grote gebieden. Hittegolven kunnen volksverhuizingen op gang brengen.
En dan zijn er nog de smeltende poolkappen. Het ijs van de noordpool zal binnen enkele tientallen jaren ‘s zomers verdwenen zijn. De gletsjers van Groenland smelten. Aan de randen van de zuidpool verdwijnen grote ijsmassa’s sneller in zee. Dat alles zorgt voor een stijgende zeespiegel.
Binnen honderd jaar kan die zeespiegel een meter gestegen zijn... Bij een zware noordwesterstorm dreigen we heel veel land te verliezen. En dus willen we ons beschermen tegen een superstorm. Daarom zijn België en Nederland al jaren bezig om alle dijken te versterken.
Elders in de wereld zijn er veel supergrote steden vlak aan zee gelegen. Een overstroming in zo’n megastad betekent een catastrofe met vele duizenden doden.
Wat kunnen we doen?
Het ziet er dus niet goed uit. De snelle klimaatverandering zadelt de wereld op met enorme problemen. Het is dringend tijd voor actie. Maar hoe? Wat kunnen jij en ik doen om het klimaat te redden? Is het niet de schuld van de politiek? Van de grote fabrieken? Kunnen zij de problemen niet oplossen?
Het is inderdaad makkelijk om “de anderen” de schuld te geven. De Chinezen, of de snel groeiende wereldbevolking bijvoorbeeld. Bovendien kost het natuurlijk ook veel geld om de klimaatproblemen op te lossen.
Met Europa geven we in elk geval het goede voorbeeld. Vervuilende kolencentrales worden vervangen door zonnepanelen en windturbines. Fabrieken worden aangemoedigd om zo proper mogelijk te produceren. Tegen 2030 willen we drie miljard extra bomen planten. In 2050 wil Europa geen broeikasgassen meer uitstoten.
Zelf kunnen we heel wat doen. En tegelijk ook veel geld besparen. Ga eens op vakantie in eigen land. Vliegtuigreizen zijn sowieso niet goed voor het milieu. Zeker voor korte trips bestaat er een alternatief: de trein.
Nu zijn treintickets wel erg duur. Enfin, in feite zijn vliegtuigtickets veel te goedkoop. Voor vliegtuigbrandstof bestaan er nauwelijks taxen. De natuur en het klimaat betalen de rekening. Een vliegtuigtrip naar Australië betekent ongelooflijk veel broeikasgassen.
En waarom zou je niet vaker je fiets gebruiken? Goed voor je gezondheid, voor de aarde én voor je portemonnee. Fietsvakanties zijn zalig. Je leert je eigen land kennen. Avontuur verzekerd. Bovendien regent het in Vlaanderen iets minder dan 8 procent van de tijd. 92 procent van de tijd hou je het droog op je fiets.
We geven ook veel geld uit aan verwarming. De oorlog in Oekraïne deed de gasrekening ontploffen. Redenen genoeg om gas en olie te vervangen door elektriciteit, door warmtepompen. En tegelijkertijd ook onze huizen beter te isoleren.
Natuurlijk: koken kost geld. Het isoleren van een huis is duur. Achteraf haal je de kosten er wel uit. Maar eerst moet je natuurlijk wel geld hebben. Hier kan de politiek echt wel helpen door heel goedkope leningen te geven. Of zelfs gratis leningen, zeker voor de armere mensen.
Een ander moeilijk punt: vlees. Een kilogram vlees zorgt voor heel veel schadelijke broeikasgassen. En er is ook heel veel water nodig voor dat vlees. Akkoord, we zijn nu eenmaal gewoon om vlees te eten. We geven dieren heel veel voedsel. Dat voedsel kweken we op de akkers. We maken zelfs veel meer eten voor dieren dan voor mensen. Zou het niet logischer zijn om dat voedsel meteen zelf op te eten? Dan is er in elk geval genoeg eten voor iedereen op de wereld.
Vooral rundsvlees is schadelijk voor het milieu. Varkensvlees is beter, kip en gevogelte zorgen voor de kleinste hoeveelheid broeikasgas. Of nog beter: eet eens vegetarisch. Er bestaan echt heel lekkere vegetarische schotels, goedkoop en makkelijk te bereiden. Al geprobeerd?
Wetenschap en techniek staan natuurlijk niet stil. Elk jaar zijn er nieuwe uitvindingen. Wetenschappers zijn op zoek naar manieren om broeikasgassen uit de lucht te halen. Dat zou een fantastische oplossing zijn... maar het vraagt heel veel energie. En die energie halen we dikwijls uit fossiele brandstoffen.
Samengevat: voorkomen is beter dan genezen. Minder broeikasgassen uitstoten is makkelijker dan achteraf alles te moeten opruimen. En vooral: veel, veel goedkoper.
Waarom we het klimaat moeten redden
Akkoord, al de klimaatmaatregelen kosten handenvol geld. En als we nu eens niks deden? Het klimaat verandert toch, of we nu willen of niet.
Wel, als we niks doen, zullen de problemen snel verergeren: wateroverlast, branden, klimaatvluchtelingen, droogte,... Dat gaat heel veel geld kosten. Vooral de arme landen worden dan getroffen. En dat is oneerlijk. De rijke landen zijn welvarend geworden door grondstoffen en arbeidskrachten uit arme landen. Tijd om iets terug te geven. Tijd voor rechtvaardigheid.
We moeten mekaar helpen. De rijke landen kunnen makkelijk overschakelen op groene alternatieven. Veel landen in Afrika hebben het lastiger. Hun enige rijkdom is dikwijls het aantal kinderen. Daarom moet de welvaart herverdeeld worden. Iedereen in de wereld moet kunnen genieten van de vooruitgang. En dan zal het klimaatprobleem vanzelf afkoelen.
Politici hebben dus nog veel werk. Maar ook wij maken het verschil. Als we allemaal vegen voor onze deur, is de hele straat proper. Doe je mee?
Statistieken:
Online: 30
Vandaag: 1.298
Laatste week: 8.349
Pagina's: 54.029.284
sinds 15 aug 2010